Επαγγελματικό άγχος εκπαιδευτικών και η επίδρασή του στην αποδοτικότητα

Της Ιωάννας Μήλιου

Εκπαιδευτικού 

Το άγχος είναι συγκινησιακή κατάσταση (φόβου, αγωνίας, ανασφάλειας κλπ.)

είτε παροδική και χαμηλής έντασης (οπότε θεωρείται φυσιολογική) είτε επίμονη και μεγάλης έντασης ( οπότε θεωρείται παθολογική λ.χ. ως σύμπτωμα αγχώδους νευρώσεως), η όποια προκύπτει ως εναγώνια αναμονή επικείμενου κακού ή κίνδυνου ή δυσάρεστης γενικά κατάστασης και έχει ιδιαίτερα σωματικά και συμπεριφερολογικά γνωρίσματα. (Αθανασούλα-Ρέππα 2013)

Ο άνθρωπος αισθάνεται άγχος όταν αντιλαμβάνεται την ύπαρξη μιας ανισορροπίας ανάμεσα στις απαιτήσεις που πρέπει να ικανοποιήσει και στις δυνατότητες που διαθέτει για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις αυτές.

Σύμφωνα με τους Τσιάκκιρο & Πασιαρδή το άγχος αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί ένα φυσικό φαινόμενο της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Αν το περιβάλλον στο οποίο ζει κάποιος είναι σταθερό, τότε μπορεί να αντεπεξέλθει στις οποιεσδήποτε απαιτήσεις. Από τη στιγμή που ένα από τα συστατικά στοιχεία του περιβάλλοντος της ζωής ενός ατόμου είναι και το επάγγελμα που ασκεί, τότε υπάρχει η πιθανότητα και η εργασία να προκαλεί άγχος (Milstein, Golaszewski & Duquette, 1984).

 Η πρόκληση του επαγγελματικού άγχους (στρες) εξαρτάται από τις συνθήκες εργασίας και τα ατομικά χαρακτηριστικά του εργαζόμενου. Αν και δεν υπάρχει κοινά αποδεκτός ορισμός, υπάρχει ευρεία αποδοχή ως προς τους παράγοντες που το προκαλούν και τις επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει. Ένα άτομο βιώνει στρες όταν αισθάνεται δυσαρμονία πραγματική ή πλασματική, ανάμεσα στις απαιτήσεις μιας κατάστασης και τα αποθέματα – βιολογικά, ψυχολογικά, κοινωνικά – που διαθέτει για να την αντιμετωπίσει..

Το άγχος είναι αποτέλεσμα της ανεπαρκούς προσαρμογής μας στην εργασία μας, των κακών διαπροσωπικών σχέσεων και της ύπαρξης ψυχολογικής ή σωματικής βίας στον χώρο εργασίας, αλλά και συγκρούσεων ανάμεσα στους ρόλους μας στην εργασία και εκτός αυτής.

Το βραχυπρόθεσμο άγχος – για παράδειγμα η ολοκλήρωση μιας εργασίας εντός μιας προθεσμίας – συνήθως δεν αποτελεί πρόβλημα: αντιθέτως, μπορεί να συμβάλει στη βέλτιστη δυνατή απόδοση του ατόμου. Το άγχος συνιστά κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια όταν είναι παρατεταμένο.

1 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ  –  ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ

 Το εργασιακό άγχος ορίζεται από τον  Selye (1980, vii) «ως ένα μη προσδιοριζόμενο αποτέλεσμα οποιασδήποτε απαίτησης πάνω στο σώμα, η οποία μπορεί να είναι είτε πνευματική είτε σωματική και μπορεί να έχει ως αιτία την επιβίωση ή την επίτευξη κάποιων στόχων». Μεγάλος αριθμός ερευνών και σημαντικές μελέτες συνεχίζουν να τονίζουν ότι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού είναι ένα εξαιρετικά αγχωτικό επάγγελμα και πολλές φορές οδηγεί σε ασθένειες ή ακόμη και στην εγκατάλειψη του επαγγέλματος (Borg, & Riding, 1991, Lazuras, 2006).

Όπως αναφέρουν οι Kyriacou και Sutcliffe (1977 & 1978) το εργασιακό άγχος  του εκπαιδευτικού εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες:

α) Τη σύγκρουση ρόλων ή την ασάφεια του ρόλου.

β) Την εκτίμηση του εκπαιδευτικού ότι δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει τις

απαιτήσεις του επαγγέλματος.

γ) Τη μειωμένη ικανότητά του να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις του

επαγγέλματος, εξαιτίας μη ικανοποιητικών συνθηκών εργασίας.

δ) Τις άγνωστες ή νέες επαγγελματικές απαιτήσεις.

ε) Πηγές έξω από το ρόλο του ως εκπαιδευτικού.

1.1 ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ – ΔΙΟΙΚΗΣΗ

Όπως είναι γνωστό με βάση την ισχύουσα  εκπαιδευτική νομοθεσία ο διευθυντής υποχρεούται περά από το διοικητικό του έργο να  επιτελεί και διδακτικό έργο, (μάλιστα σύμφωνα με τις πρόσφατες αλλαγές οι ώρες διδασκαλίας του διευθυντή ανέρχονται στις δέκα).

Έτσι ένας διευθυντής    διακατέχεται από διπλό άγχος, αυτό  που απορρέει από το άγχος διδασκαλίας και συμφώνα με τον Carter(1987) οι εκπαιδευτικοί  αποτελούν το επίκεντρο σε μια τάξη, πρέπει συνεχώς να δρουν μπροστά στους μαθητές, έχουν μεγάλο φόρτο εργασίας, αναμένεται από αυτούς να καθοδηγούν με το παράδειγμά τους παρακινώντας, ελέγχοντας, συμβουλεύοντας και διδάσκοντας τους μαθητές και τέλος η αυτοεικόνα τους βρίσκεται συνεχώς  κάτω από κριτική.

Από την πλευρά του διοικητικού  έργου, ένας  διευθυντής πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά την εκπαιδευτική νομοθεσία (κάτι που θεωρώ ότι είναι δύσκολο γιατί αυτή αλλάζει με κάθε αλλαγή πολιτικής) έτσι  ώστε να διεκπεραιώσει  θέματα που αφορούν τόσο τους εκπαιδευτικούς, όσο και τους μαθητές, να  είναι επικοινωνιακός και αποτελεσματικός στα καθήκοντα του. Ο εκπαιδευτικός λοιπόν είτε από τη θέση του διδάσκοντα, είτε από τη θέση της ηγεσίας ή και τα δύο μαζί είναι φορτωμένος με έντονο  επαγγελματικό άγχος γιατί επιτελεί ανθρωπιστικό επάγγελμα και μάλιστα πρέπει να βοηθήσει παιδιά ώστε αυτά να πάρουν τα εφόδια και καθοριστικές αποφάσεις για τη ζωή τους.

 1.2   ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

Από διεθνή έρευνα  (Brown& Ralpf,1998 Sadri& Marcoulides,1997 . Travers &Cooper, 1996) διαφαίνεται ότι κάποια άτομα είναι πιο επιρρεπή στο άγχος σε σχέση με κάποια  άλλα. Αυτό έχει να κάνει με τον τύπο προσωπικότητας στην όποια ανήκει το κάθε άτομο. Μια βασική διάκριση σύμφωνα με τους Friedman& Rosenman (1959) είναι η διάκριση σε προσωπικότητα τύπου Α και τύπου Β. Άτομα που ανήκουν στον τύπο Α είναι συνήθως ανυπόμονα, ανταγωνιστικά, επιθετικά και χαρακτηρίζονται από «προσωπικότητα επιρρεπή στην στεφανιαία νόσο», σύμφωνα με την Αθανασούλα. Στους εκπαιδευτικούς όσοι ανήκουν στον τύπο Β είναι ήρεμοι και αντιμετωπίζουν με χαλαρή στάση τα προβλήματα σε αντίθεση με όσους ανήκουν στον τύπο Α.

Μια άλλη διάκριση της προσωπικότητας και την αντίδραση των ατόμων σε καταστάσεις άγχους σύμφωνα με τον Rotter(όπως παρατίθεται στο Αθανασούλα 2013)  είναι η διάσταση που ονομάζεται «Το κέντρο ελέγχου» Αυτοί που έχουν «εσωτερικό κέντρο έλεγχου»  πιστεύουν ότι μπορούν να ελέγχουν όλα όσα τους συμβαίνουν, ενώ αντίθετα αυτοί που έχουν «εξωτερικό κέντρο ελέγχου» πιστεύουν ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να ελέγχου και γι’ αυτό είναι επιρρεπής στο άγχος.

Οι  εκπαιδευτικοί  λοιπόν με «εσωτερικό κέντρο ελέγχου» έχουν την πεποίθηση ότι μπορούν να καθορίσουν τα γεγονότα που προκύπτουν. Αντίθετα  όσοι  ανήκουν στο «εξωτερικό κέντρο ελέγχου» πιστεύουν ότι δεν είναι εύκολο να αλλάξουν με τη στάση τους και τη συμπεριφορά τους, κάποια πράγματα που συμβαίνουν γύρω τους.

 

Η παραπάνω εργασία αποτελεί τμήμα εργασίας στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού  “Ηγεσία και Διοίκηση στην Εκπαίδευση”

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *