Τζον Νας, η ιστορία ενός υπέροχου μυαλού

Ο Τζον Νας, νομπελίστας και μαθηματική ιδιοφυΐα, του οποίου η μάχη με τη σχιζοφρένεια «πέρασε» μέσα από την βραβευμένη με Όσκαρ ταινία «Ένας Υπέροχος Άνθρωπος» (A Beautiful Mind), γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 13 Ιουνίου του 1928.

Μεγαλωμένος στη Δυτική Βιρτζίνια, ο Νας έδειξε μια συμπάθεια προς τα μαθηματικά από πολύ νωρίς και μέχρι τη στιγμή που έκλεισε τα 30 το 1958, ήταν μια ακαδημαϊκή διασημότητα. Στο Πρίνστον, ο Νας δημοσίευσε μια διατριβή 27 σελίδων που ανέτρεψε τον τομέα της θεωρίας παιγνίων και οδήγησε σε εφαρμογές στα οικονομικά, τη διεθνή πολιτική και την εξελικτική βιολογία.

Ισορροπία Νας

 

Η χαρακτηριστική λύση του, γνωστή ως «Ισορροπία Νας», διαπίστωσε ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ δύο αντιπάλων δεν διέπεται απαραίτητα από τη λογική του μηδενικού αθροίσματος. Δύο αντίπαλοι μπορούν, για παράδειγμα, να επιτύχουν ο καθένας τους μέγιστους στόχους του μέσω της συνεργασίας με τον άλλον, ή να μην κερδίσουν απολύτως τίποτα αρνούμενοι να συνεργαστούν.

Αυτή η διαισθητική, φαινομενικά απλή κατανόηση θεωρείται πλέον ως μία από τις πιο σημαντικές ιδέες των κοινωνικών επιστημών στον 20ό αιώνα και μια απόδειξη των σχεδόν μοναδικών πνευματικών του χαρισμάτων. Όμως, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όλα άλλαξαν για τον Νας. Διαγνώστηκε με σχιζοφρένεια.

Ένας σογκούν στο Πρίνστον

Ο Νας πίστευε κατά περιόδους πως ήταν η βιβλική φιγούρα του Ιώβ, ένας Ιάπωνας σογκούν και μια «μεσσιανική φιγούρα μεγάλης αλλά μυστικής σημασίας». Είχε επίσης εμμονή με τους αριθμούς και πίστευε ότι οι New York Times δημοσίευαν κωδικοποιημένα μηνύματα από εξωγήινους που μόνο εκείνος μπορούσε να διαβάσει.

Τα ψυχιατρικά ιδρύματα και η θεραπεία με ηλεκτροσόκ απέτυχαν να τον θεραπεύσουν, και για μεγάλο μέρος των επόμενων τριών δεκαετιών, ο Νας περιπλανιόταν ελεύθερα στην πανεπιστημιούπολη του Πρίνστον, γράφοντας άσκοπα σε άδειους μαυροπίνακες και κοιτάζοντας αφηρημένα τη βιβλιοθήκη.

Όσοι φοιτούσαν εκείνη την εποχή στο Πρίνστον, θεωρούσαν τον Νας «μια μαθηματική ιδιοφυΐα που τρελάθηκε». Φορούσε πολύχρωμα αθλητικά παπούτσια και παρατηρούσε ήσυχα τους ανθρώπους να περπατούν στον προαύλιο χώρο. Η σχιζοφρένεια τον είχε απομακρύνει εντελώς από το έργο του.

Μέχρι τη στιγμή που απονεμήθηκε στον Νας το βραβείο Νόμπελ Οικονομικών το 1994 (μαζί με τον Τζον Χαρσάνυι και τον Ράινχαρντ Σέλτεν), δεν είχε δημοσιεύσει καμία εργασία για 36 ολόκληρα χρόνια.

Ένα υπέροχο μυαλό

Αλλά όπως ένα παιδί που βγαίνει από έναν εφιάλτη ανοίγοντας το φως, ο Νας συνήλθε από την ασθένειά του φαινομενικά επιλέγοντας να μην είναι πια άρρωστος. «Βγήκα από την παράλογη σκέψη, τελικά, χωρίς άλλη ιατρική αγωγή πέρα από τις φυσικές ορμονικές αλλαγές της γήρανσης», έγραψε το 1996.

Πέντε χρόνια αργότερα, η κυκλοφορία της ταινίας «Ένας Υπέροχος Άνθρωπος», βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Σίλβια Νασάρ το 1998, διέδωσε την εξαιρετική ιστορία του Νας σε όλο τον κόσμο. Συνέχισε να εργάζεται, να ταξιδεύει και να μιλά σε συνέδρια για το υπόλοιπο της ζωής του.

Είναι δελεαστικό να αναρωτηθεί κανείς τι θα μπορούσε να είχε πετύχει ο Νας αν η ψυχική ασθένεια δεν του είχε στερήσει τόσα πολλά παραγωγικά χρόνια. Την ίδια στιγμή, βέβαια, το «υπέροχο μυαλό» που του έδωσε αυτό το τεράστιο μαθηματικό ταλέντο ήταν αδιαίρετο από εκείνο που γέννησε τις ισχυρές ψευδαισθήσεις.

Όταν ρώτησαν τον Τζον Νας πώς ένας άνθρωπος τόσο αφοσιωμένος στη λογική μπορούσε να πιστεύει ότι οι εξωγήινοι του έστελναν μηνύματα, απάντησε: «Επειδή οι ιδέες που είχα για τα υπερφυσικά όντα μού ήρθαν με τον ίδιο τρόπο που μου ήρθαν και οι μαθηματικές μου ιδέες», απάντησε ο Νας. «Έτσι τις πήρα στα σοβαρά».

Στις 23 Μαΐου 2015, ο Νας και η σύζυγός του έχασαν τη ζωή τους σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στο Νιου Τζέρσεϊ, ενώ επέστρεφαν στο σπίτι τους μετά την παραλαβή του Βραβείου Άμπελ στη Νορβηγία.